Oostenrijk: het alpenland dat de moderne ansichtkaart uitvond

• Hoofdstad: Wenen [1]
• Bevolking: ongeveer 9,1 miljoen [1]
• Oppervlakte: 83.879 vierkante kilometer (32.386 vierkante mijl) [1]
• Officiële taal: Duits (Oostenrijkse variant) [1]
• Valuta: Euro (EUR) [1]
• De Alpen bedekken ongeveer 62 procent van de landoppervlakte [2]

Ik groeide op met het idee dat Oostenrijk in wezen een kleiner, rustiger Duitsland was met betere bergen. Toen begon ik te lezen, en hoe meer ik las, hoe meer ik besefte dat het is alsof je zegt dat Montana gewoon een rustiger Wyoming is. De geografie lijkt op de kaart op elkaar, maar de plek zelf heeft zijn eigen zwaartekracht. Oostenrijk is een land waar een koffiehuis op de UNESCO-erfgoedlijst kan staan, waar een klein dorpje in de Alpen de eerste ansichtkaart ter wereld opeist, en waar het volkslied waarschijnlijk niet door Mozart is geschreven, ook al wil iedereen dat maar al te graag. Dit is waar ik steeds naar terugkeer.

Oostenrijk is ongeveer zo groot als de staat Maine, maar gedurende een paar eeuwen bestuurde het een van de grootste rijken van Europa. De Habsburgers hielden hof in Wenen en trokken componisten, wetenschappers en architecten aan zoals een veranda-lamp motten aantrekt. Zo kom je aan een land van negen miljoen mensen dat de wereld Mozart, Haydn, Schubert, Mahler en Strauss gaf, plus Freud, Schrödinger en Wittgenstein, plus de sneeuwbol en de naaimachine. Het blijkt dat machtsconcentratie plus serieuze muziekfinanciering plus een paar goede universiteiten iets doet met een plek.

Wenen zelf was meer dan zeshonderd jaar de keizerlijke hoofdstad, en dat is nog steeds voelbaar. De stad heeft meer dan honderd musea, en het Schönbrunn-paleis alleen al heeft 1.441 kamers. Toen het rijk na de Eerste Wereldoorlog instortte, was Oostenrijk plotseling een klein land met een stad gebouwd voor een imperium. Sindsdien zoeken ze uit wat ze met al die infrastructuur moeten doen, voornamelijk door die om te vormen tot uitstekende publieke ruimte.

Ongeveer 62 procent van Oostenrijk ligt in de Alpen [2]. Dit is geen kenmerk, het is de structurele conditie van de plek. De Grossglockner, de hoogste top van het land, bereikt 3.798 meter (12.461 voet) [3]. Hele valleien brengen de winter door zonder direct zonlicht omdat de bergen te hoog en de hoek te steil zijn. Er is een stad genaamd Rattenberg die reusachtige spiegels op de omringende heuvels heeft geplaatst om zonlicht in de straten te weerkaatsen in de winter, want anders is het maandenlang schemerig.

De bergen geven vorm aan alles. Ze bepalen waar mensen wonen, wat ze eten, hoe ze zich verplaatsen en wat ze doen voor ontspanning. Oostenrijk heeft meer dan 250 skigebieden, en skiën is er niet zozeer een hobby als wel een burgerlijke vaardigheid. Kinderen leren skiën zoals kinderen in Montana leren vissen. Er is een federaal ski-schoolsysteem. Het land heeft meer olympische medailles gewonnen in het alpineskiën dan enige andere natie.

De Alpen brengen meren mee. Hallstättersee, Wolfgangsee, Wörthersee. Het water van sommige ervan is rechtstreeks uit het meer drinkbaar, gecertificeerd door Oostenrijkse autoriteiten. Hallstatt, het dorpje aan het Hallstättersee, is zo schilderachtig dat een mijnbouwbedrijf in 2012 een volledige replica heeft gebouwd in Guangdong, China. Het originele dorp heeft minder dan 800 inwoners en ontvangt bijna een miljoen bezoekers per jaar, wat zijn eigen soort probleem is.

De Weense koffiehuiscultuur staat op de UNESCO-lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed. Niet de gebouwen — de praktijk. Het idee dat je een kopje koffie kunt kopen en er de hele dag kunt zitten, de kranten lezen die het café verstrekt, aan je roman werken, discussiëren over Wittgenstein, en niemand zal je opjagen. Dat is als cultureel erfgoed beschermd sinds 2011 [4].

De koffiehuistraditie begon na de Slag om Wenen in 1683, toen het terugtrekkende Ottomaanse leger zakken koffiebonen achterliet. Een Poolse soldaat genaamd Jerzy Franciszek Kulczycki begreep wat ermee te doen en opende het eerste café van de stad. In de jaren 1900 waren plekken als Café Central en Café Landtmann waar mensen als Trotski, Freud en Klimt hun echte denkwerk deden. Ik moest het twee keer opzoeken, maar Trotski speelde werkelijk jarenlang schaken in Café Central voordat hij vertrok om een revolutie mee te helpen leiden.

Het koffiemenu is een taal op zich. Een "Melange" is ruwweg een cappuccino. Een "Einspänner" is zwarte koffie met slagroom in een hoog glas. Een "Verlängerter" is een americano. Om een "gewone koffie" vragen levert een verwarde blik op, zoals "soda" bestellen in sommige delen van Amerika je een glas bruiswater geeft.

Dit is het geval met ansichtkaarten. De moderne ansichtkaart, met een foto aan de voorkant en ruimte voor een bericht aan de achterkant, heeft zijn oorsprong in Oostenrijk. De eerste door de overheid uitgegeven correspondentiekaart werd in oktober 1869 goedgekeurd door de Oostenrijkse posterijen, ontworpen door econoom Emanuel Herrmann. Binnen enkele maanden kopieerden andere landen het. Binnen een paar jaar verschenen er illustraties. De hele wereldwijde traditie van "wish you were here"-vakantiefoto's gaat terug op een administratieve beslissing in Wenen [5].

Oostenrijk gaf de wereld ook de sneeuwbol. In 1900 probeerde een Weense monteur van chirurgische instrumenten, Erwin Perzy, een helderder chirurgische lamp uit te vinden door reflecterende deeltjes in een met water gevulde glazen bol te doen. De lamp werkte niet. Maar het sneeuweffect was prachtig, en zijn familie maakt al vijf generaties sneeuwbollen in dezelfde Weense werkplaats. Ze maken ze nog steeds met de hand. Een paar duizend per dag.

De Oostenrijkse keuken wordt afgedaan als "schnitzel en strudel", wat haar even sterk onderschat als de Italiaanse keuken terugbrengen tot "pizza en pasta". De Wiener Schnitzel is echt, en wordt beschermd door de wet. Volgens Oostenrijkse regelgeving moet een "Wiener Schnitzel" gemaakt zijn van kalfsvlees. Als het varkensvlees is, moet het Schnitzel Wiener Art ("Weense stijl schnitzel") heten. Dit wordt gehandhaafd. Restaurants krijgen boetes.

De Sachertorte is een dichte chocoladetaart met een dunne laag abrikozenjam, uitgevonden door een 16-jarige leerling genaamd Franz Sacher in 1832 toen zijn baas ziek werd en een Habsburgse prins een dessert nodig had. Het recept is nog steeds een bedrijfsgeheim, en er was een rechtszaak van zeven jaar in de jaren 1950 en 60 tussen Hotel Sacher en Café Demel over wie zijn taart de "Original Sachertorte" mocht noemen. Hotel Sacher won. Demel mag de zijne verkopen als "Eduard Sacher-Torte". Oostenrijkers nemen hun taart heel serieus.

Dan is er de Apfelstrudel. Het deeg wordt zo dun uitgerold dat de traditionele test is om het over een tafel te spreiden en er een krant doorheen te lezen. Als je de druk niet kunt lezen, is het deeg niet dun genoeg.

Oostenrijk recyclet ongeveer 63 procent van zijn stedelijk afval, een van de hoogste percentages in de Europese Unie. Het openbaar vervoer in Wenen is zo goed en zo goedkoop dat meer dan de helft van de stad het dagelijks gebruikt. Een jaarabonnement kost 365 euro, exact één euro per dag, bewust. De stad stelde de prijs in op één euro per dag zodat mensen zich goed voelen over niet rijden.

Wenen staat ook in internationale ranglijsten als een van de meest leefbare steden ter wereld, jaar na jaar. Kwaliteit van gezondheidszorg, sociale woningbouw, parken, drinkwater uit de Alpen rechtstreeks uit de kraan. Het stadswater komt uit alpiene bronnen op meer dan 100 kilometer afstand, onbehandeld, door zwaartekracht, via aquaducten gebouwd vanaf 1873. Wat, als je erover nadenkt, gewoon een stil magnifiek staaltje van civiele techniek is.

Oostenrijk is het meest bekend om klassieke muziek (Mozart, Haydn, Schubert), de Weense koffiehuiscultuur, de Alpen en skiën. Het land bracht ook figuren voort als Sigmund Freud en Erwin Schrödinger. Wenen wordt regelmatig gerangschikt als een van de meest leefbare steden ter wereld.

De officiële taal is Duits, specifiek Oostenrijks Duits, dat zijn eigen woordenschat en uitspraak heeft. Gewone Oostenrijkse woorden wijken af van het standaard Duits voor alledaagse zaken zoals aardappelen (Erdapfel vs Kartoffel) en tomaten (Paradeiser vs Tomate). Engels wordt veel gesproken in toeristische gebieden en grote steden.

Nee, Oostenrijk is een onafhankelijk land en is dat al sinds 1955, toen het na de Tweede Wereldoorlog zijn volledige soevereiniteit herwon. Hoewel Oostenrijk en Duitsland een taal en enkele historische banden delen, hebben ze afzonderlijke regeringen, hadden ooit verschillende valuta's en hebben distincte nationale identiteiten. Oostenrijk was historisch het centrum van het Habsburgse Rijk.

Oostenrijk gebruikt de euro (EUR). Het trad in 1999 toe tot de eurozone en nam in 2002 eurobiljetten en -munten aan ter vervanging van de Oostenrijkse schilling. Creditcards worden breed geaccepteerd, maar contant geld is nog steeds gangbaar in kleinere etablissementen en landelijke gebieden.

De beste tijd hangt af van wat je wilt. December tot en met maart is het hoogseizoen voor skiën in de Alpen. Mei tot september is ideaal voor wandelen, meerbezoeken en stadstoerisme in Wenen en Salzburg. December brengt ook kerstmarkten, met name in Wenen en Salzburg, die een grote trekpleister zijn.

1. Austria - The World Factbook (CIA)
2. Austria - Encyclopaedia Britannica
3. Grossglockner - Encyclopaedia Britannica
4. Viennese Coffee House Culture - UNESCO Intangible Cultural Heritage
5. History of the Postcard - Smithsonian National Postal Museum