Mongolia: Kraina Wiecznego Niebieskiego Nieba

• Stolica: Ułan Bator [1]
• Populacja: około 3,5 miliona [1]
• Powierzchnia: 1 564 116 kilometrów kwadratowych (szósta co do wielkości kraj śródlądowy, 18. największy kraj ogółem) [1]
• Język urzędowy: Mongolski (napisany cyrylicą, z tradycyjnym mongolskim pismem powracającym do oficjalnego użytku) [2]
• Waluta: Tugrik mongolski (MNT) [1]
• Gęstość zaludnienia: około 2 osób na kilometr kwadratowy, najniższy spośród wszystkich państw suwerennych [3]

Dorastałem w Montanie i myślałem, że rozumiem puste kraje. Duże niebo, długie drogi, małe miasta, gdzie stacja benzynowa zamyka się o szóstej. Potem zacząłem czytać o Mongolii i zdałem sobie sprawę, że tylko bawiłem się w małym basenie. Montana ma około siedmiu osób na milę kwadratową. Mongolia ma około pięciu. Na terenie trzy razy większy niż Teksas. Okazuje się, że słowo „puste" ma więcej niż jedno znaczenie.

Mongołowie swoją krająą nazyw "krajem wiecznego niebieskiego nieba", i kiedy spojrzysz na liczby, nie brzmiermi to jak reklama turystyczna. Ułan Bator otrzymuje około 250 słonecznych dni rocznie, a kraj średnio ponad 260 [4]. To czyste, zimne kontinentalne powietrze jest tym, co określa krajobraz - rozległe faliste stepi, góry wznoszące się na zachodzie, Gobi rozciągająca się na południe do Chin. Gobi sama w sobie jest zimną pustynią. Ludzie słyszą "pustynia" i wyobrażają sobie wydmy Sahary, ale Gobi dostaje śnieg. Temperatury wahają się od minus 40 w styczniu do ponad 100 stopni Fahrenheita latem [5]. W domu w Montanie chłubimy się zmianami temperatury o trzydzieści stopni dziennie. Mongolia śmieje się z tego.

Oto rzecz: być bez dostępu do morza i jednocześnie gigantyczny. Mongolia jest ścieśnięta między Rosję a Chiny, jej jedynymi dwoma sąsiadami, i nie ma trzeciej opcji. Bez linii brzegowej. Bez drogi morskiej. Najbliższy океan jest oddalony o ponad tysiąc mil. Ten jeden fakt ukształtował mongolską historię, handel, język i politykę przez wieki. Każda droga do środka lub na zewnątrz przechodzi przez jeden z tych dwóch krajów.

Około 1,6 miliona z około 3,5 miliona ludzi w Mongolii mieszka w stolicy [1]. To prawie połowa kraju w jednym mieście. Reszta populacji jest tak rozproszona po stepie, że możesz jeździć godzinami bez widzenia budynku. Ułan Bator leży na wysokości około 1300 metrów, co czyni go jedną z najzimniejszych stolic na Ziemi. Średnie temperatury stycznia wahają się wokół minus 13 stopni Fahrenheita [4]. Reykjavik to w porównaniu tropikalny kurort.

Miasto szybko rosło, a wiele tego wzrostu jest nieformalne. Dzielnice Ger, nazwane na cześć tradycyjnych okrągłych namiotów filcowych, otaczają centrum miasta. Rodziny, które kiedyś były pasterzami, się przeprowadziły, przynieśli ze sobą swoje ger i zbudowali dzielnice ze zmieszanymi gerami i małymi domami. Około 60 procent mieszkańców miasta mieszka w tych dzielnicach [6]. Jest to okno na to, jak Mongolia wciąż pracuje nad relacją między swoją nomadyczną przeszłością a współczesnym życiem miejskim.

Około trzecia część Mongołów wciąż żyje jako półnomadiczni pasterze, przesuwając swoje ger i bydło wraz ze zmianami sezonów [7]. To nie jest wystawa muzeum. To jest rzeczywisty układ życia około miliona osób właśnie teraz. Pięć tradycyjnych zwierząt - konie, owce, kozy, bydło i wielbłądy - nadal stanowią podstawę życia wiejskiego. Mongolia ma więcej koni niż ludzi, a dzieci uczą się jeździć zanim mogą naprawdę chodzić. Musiałem to sprawdzić dwa razy, ale liczba, którą wciąż znalazłem, wyniosła około 3 do 4 milionów koni na całym kraju.

Festiwal Naadam odbywający się co lipca stanowi kulturalny kręgosłup wszystkiego. Trzy sporty: zapaśnictwo, łucznictwo i wyścigi konne. Wyścigi konne nie są imprezą torową - to bieg terenowy do 30 kilometrów, a dżokejami są dzieci, zwykle między pięcioma a trzynastoma latami, ponieważ im lżejszy jeździec, tym lepiej biegnie koń [8]. UNESCO wpisało Naadam na swoją listę światowego dziedzictwa kulturalnego 2010 roku. Gdy patrzysz na nagrania ceremonii otwarcia, z tysiącami koni i jeźdźców poruszających się po otwartym terenie, uświadamiasz sobie, ile ludzkiej historii rozegrało się na koniach, i jak wiele z tego Mongolia wciąż pamięta.

Nie możesz pisać o Mongolii bez pisania o nim. Genghis Khan zjednoczył tribes mongolskie w 1206 roku, a jego potomkowie zbudowali największe spójne imperium lądowe w historii, rozciągające się od Korei do Węgier w szczytowym momencie [9]. Około 9 milionów mil kwadratowych. Dla porównania Imperium Brytyjskie było ogółem większe, ale było rozproszone po oceanach. Imperium mongolskie było jednym spójnym blokiem ziemi, rządzonym z grzbietu konia.

To, co ginie w wersji Hollywood'u, to wszystko inne. Mongołowie obsługiwali funkcjonujący system sztafety pocztowej zwany Yam, ze stacjami co 20 do 40 mil, gdzie posłańcy mogli zmienić konie i kontynuować. Marco Polo o tym pisał. Praktykowali tolerancję religijną w czasach, gdy większość Europy paliła ludzi za chleb komunii. Standaryzowali wagi i miary na całym imperium i zapewnili kupcom bezpieczny przejazd Szlakiem Jedwabnym - okres, który historycy nazywają Pax Mongolica.

Nowoczesni Mongołowie czczą go w sposób, który zaskakuje cudzoziemców. Międzynarodowy port lotniczy w Ułan Batorze nosi jego imię. Podobnie jak waluta, piwo, wódka. Znajdzie się statua ze stali nierdzewnej wysokości 130 stóp przedstawiająca go na koniu godzinę poza stolicą, a możesz wspinać się przez grzywę konia na platformę obserwacyjną na jego głowie [10]. To największa statua jeźdźca na świecie.

Mongolski khoomei - śpiew gardłowy - to coś, co musisz usłyszeć, aby uwierzyć. Jeden śpiewak produkuje dwie różne wysokości dźwięków jednocześnie, niskąą drona podstawową i wysoki piskliwy podtont, kształtując gardło i usta w sposób, który większość nauczycieli śpiewu powiedziałaby ci, że jest niemożliwy. UNESCO wpisało go na listę światowego dziedzictwa kulturalnego w 2009 roku [8]. Istnieje kilka stylów, każdy powiązany z konkretnymi krajobrazami - dźwięk rzeki, wiatr w przełęczy górskiej.

W zachodniej Mongolii, w rejonie Bayan-Ölgii, kazachskie rodziny wciąż polują z złotymi orłami. Nie z sokolami. Z orłami. Wytresowany samica złotego orła może ważyć piętnaście funtów z rozpiętością skrzydeł siedem stóp, a myśliwi noszą je na rozwidlonej drewnianej podporze przymocowanej do siodła, ponieważ ptaki są za ciężkie, aby trzymać je na rękawicy przez długi czas. Tradycja sięga wieków i jest obchodzona co roku jesienią na Festiwalu Złotego Orła w Ölgii. Pozostało mniej niż sto aktywnych myśliwych na orły, a większość z nich ma ponad pięćdziesiąt lat.

Językiem urzędowym jest mongolski, którym posługuje się około 95 procent populacji. Jest pisany cyrylicą, przyjęty w czasach Związku Radzieckiego, chociaż tradycyjne pismo mongolskie powraca do oficjalnego użytku przed 2025 rokiem. Kazachski jest uznawnym językiem mniejszościowym w zachodniej prowincji Bayan-Ölgii.

Mongolia jest niezależnym, suwerennym państwem, a nie częścią żadnego z sąsiednich krajów. Uległo się niezależne od Chin w 1921 roku i było radzieckim państwem satelickim do 1990 roku, kiedy przeszło na demokratyczną republiki parlamentarną. Wewnętrzna Mongolia, oddzielny region w Chinach, jest często mylona z krajem Mongolia.

Zimy są ekstremalne. Ułan Bator, stolica, regularnie widzi temperatury w skupniu około minus 13 stopni Fahrenheita, a tereny wiejskie mogą spaść do minus 40. Połączenie wysokiego podniesienia Mongolii, klimatu kontynentalnego i braku pobliskiego oceanu czyni jej zimy jednymi z najsurowszych ze wszystkich zamieszkałych krajów na Ziemi.

Tak, około trzecia część Mongołów wciąż mieszka w ger, tradycyjnym okrągłym namiocie filcowym, albo na pełen etat jako pasterze albo sezonowo. Nawet w Ułan Batorze duże dzielnice Ger otaczają centrum miasta. Ger jest przenośny, dobrze izolowany i było standardowym mongolskim mieszkaniem przez tysiące lat.

Mongolia jest najbardziej znana jako ojczyzna Genghisa Chana i Imperium Mongolskiego, największego spójnego imperium lądowego w historii. Jest również słynna ze swojej nomadycznej kultury pasterskiej, ogromnej pustym Gobi, śpiewu gardłowego, festiwalu Naadam i za bycie najmniej zaludnionym suwerennym krajem na świecie.

1. Mongolia - The World Factbook (CIA)
2. Mongolia Przywróci Tradycyjne Mongolskie Pismo do 2025 roku - UNESCO
3. Gęstość zaludnienia (osoby na kilometr kwadratowy) - World Bank Data
4. Klimat Mongolii - Mongolska Krajowa Agencja Meteorologii i Monitoringu Środowiska
5. Pustynia Gobi - Encyclopaedia Britannica
6. Rocznik Statystyczny Ułan Batoru - Główny Urząd Statystyczny Mongolii
7. Przegląd Kraju Mongolii - World Bank
8. Mongolski Naadam i Khoomei na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO
9. Imperium Mongolskie - Encyclopaedia Britannica
10. Statua Jeźdźca Genghisa Chana - Smithsonian Magazine