Ukraina: Największy Kraj Całkowicie w Europie

• Stolica: Kyiv [1]
• Populacja: około 38 milionów (szacunek 2022, liczby po wysiedleniach się różnią) [2]
• Obszar: 603.628 kilometrów kwadratowych, największy kraj całkowicie w Europie [1]
• Język urzędowy: Ukraiński [1]
• Waluta: Hrywnia (UAH) [1]
• Szczególna cecha: Ukraina ma około jedną czwartą światowej czarnej ziemi, żyznej czarnej gleby, która uczyniła ją światową spichlerzem [3]

Dorastałem myśląc, że Europa jest małą mozaiką małych krajów, które można przejechać w ciągu dnia. Następnie wyciągnąłem mapę Ukrainy i chwilę na nią gapiłem. Jest większa niż Francja. Jest większa niż jakikolwiek kraj, który leży całkowicie w granicach Europy. Im więcej czytałem, tym bardziej zdawałem sobie sprawę, że nosiłem ze sobą wersję kreskówkową miejsca, które jest naprawdę ogromne, głęboko stare i uparcie swoje.

Oto rzecz dotycząca Ukrainy. Nagłówki z ostatnich lat spłaszczyli to na jedną historię, a kraj zasługuje na szerszą ramę. Więc to jest szeroka rama. Geografia, jedzenie, język, dziwne wspaniałe kąty, które nie trafiają do wiadomości.

Jeśli kiedykolwiek jeździłeś przez Iowę lub wschodni Montana i widziałeś ziemię spłaszczającą się w coś, co wygląda na wylane z dzbanku, już masz wyczucie serca Ukrainy. Kraj leży na jednym z wielkich złóż gleby planety. Czarna ziemia, która dosłownie oznacza "czarna ziemia", jest ciemną, bogatą w materię organiczną glebą powierzchniową, która może być metr głęboka w niektórych miejscach. Ukraina ma około jednej czwartej światowych rezerw [3].

Ten jeden fakt wyjaśnia wiele. Wyjaśnia, dlaczego Ukraina przez dziesięciolecia była jednym z największych światowych eksporterów pszenicy, kukurydzy i oleju słonecznikowego [4]. Wyjaśnia, dlaczego imperia wciąż o nią walczyły. Wyjaśnia, dlaczego ukraińskie wioski mają motywy zbóż tkane w swoje hafty i dlaczego snop pszenicy pojawia się na herbie kraju i wszędzie w sztuce ludowej. Ziemia stworzyła kulturę, a potem kultura stworzyła ziemię z powrotem.

Słoneczniki zresztą to nie tylko obraz z pocztówki. Ukraina konsekwentnie jest największym światowym producentem oleju słonecznikowego, często dostarczając prawie połowę globalnego rynku w danym roku [4]. W domu w Montanie pole słoneczników to całkiem miły niespodzianka na drodze. Na Ukrainie to horyzont.

Kyiv był już poważnym miastem, gdy Paryż wciąż się rozpracowywał. Tradycyjna data założenia to 482 p.n.e., chociaż ośrodek miejski dramatycznie urósł w dziewiątym i dziesiątym wieku pod Ruśią Kijowską, federacją księstw wschodniosłowiańskich, która rozciągała się od Morza Bałtyckiego do Morza Czarnego [5]. W czasach księcia Włodzimierza Wielkiego w 988 roku Kyiv był stolicą jednego z największych państw średniowiecznej Europy i właśnie przyjął chrzest w masowym chrzcie w rzece Dniepr.

Spaceruj po Kyiwie dzisiaj, a poczujesz tę głębię. Katedra Świętej Sofii, ukończona w jedenastym wieku, ma wciąż oryginalne mozaiki na swoich ścianach wewnętrznych [6]. Kyiowska Ławra Peczerska, kompleks monastyru wbudowany w wzgórze nad Dnieprem, ma sieć katakumb, gdzie mnisi są pochowani od jedenastego wieku. Oba miejsca są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO [6].

Musiałem to sprawdzić dwa razy, ponieważ mnie to zdziwiło. Stacja Arsenalna metra w Kyiowie jest najgłębsza na świecie, na głębokości 105,5 metra pod powierzchnią. Jazda schodami ruchomymi w dół zajmuje około pięć minut. Została wybudowana tak głęboko częściowo z powodu lokalnej topografii wzdłuż prawego brzegu Dniepru i częściowo dlatego, że sowieccy planiści zaprojektowali głębokie metro do pełnienia funkcji schronów przeciwlotniczych [7].

Większość ludzi wyobraża sobie Ukrainę jako płaską. Większość jest płaska. Ale skieruj się na zachód, w kierunku polskiej, słowackiej i rumuńskiej granicy, a kraj zgina się w kierunku Karpat. Najwyższy szczyt, Hoverla, wynosi 2061 metrów [1]. To nie są Góry Skaliste, ale Karpaty mają swoją osobowość, pełne buczyn, łąk górskich, sera owczego i kultury, która wydaje się prawie oddzielona od reszty kraju.

Huculi żyją w tych górach. Są grupą etniczną z własnym dialektem, własnymi wzorami haftu i tradycją muzyczną zbudowaną wokół długiego drewnianego rogu zwanego trembitą, który może mieć trzy metry długości. Huculskie wioski są rozrzucone po zboczach, a wiele z nich ma wciąż drewniane kościoły, które zostały zbudowane bez jednego gwoździa. Szesnaście tych cerkwi, rozrzuconych po polskiej i ukraińskiej stronie Karpat, to obiekty światowego dziedzictwa UNESCO [8]. Są wykonane z poziomych bali, uwieńczone cebulowymi lub piramidalnymi dachami pokrytymi gontem, i wyglądają, jakby wyrastały z podłogi lasu.

Ukraiński to język słowiański, powiązany z rosyjskim i białoruskim, ale różny od obu. Ma własną gramatykę, własną tradycję literacką i piękną miękką muzyczność, która pochodzi od wielu spółgłosek palatalizowanych. Poeta Taras Szewczenko, który żył na początku dziewiętnastu wieku, jest dla ukraińskiego tym, czym Shakespeare dla angielskiego, tyle że z dodatkową wagą, że pisał w języku, który rosyjskie imperium aktywnie próbowało tłumić [9].

W 1863 i ponownie w 1876 roku cesarskie dekrety zabraniały drukowania książek w języku ukraińskim. Język przetrwał w kuchniach, w kościelnych piwnicach, w pieśniach ludowych i na stronach pisarzy, którzy po prostu odmówili zatrzymania. Dziś ukraiński jest urzędowym językiem państwowym, a po dziesięcioleciach dwujęzyczności odsetek obywateli używających ukraińskiego w codziennym życiu znacznie wzrósł [9].

Mała rzecz, która mnie ucieszyla. Ukraiński ma bardziej miękko brzmiący alfabet niż rosyjski, z literami takimi jak і i ї i є, które dają pismowi wyraźny rytm wizualny. Jeśli kiedykolwiek próbowałeś uczyć się cyrylicy, ukraiński to dobre miejsce do rozpoczęcia, ponieważ korespondencja między dźwiękami i literami jest bardziej konsekwentna niż u niektórych z jego sąsiadów.

Ukraińska kuchnia to co się dzieje, gdy poważne grunty rolne spotykają się z długą zimą. Barszcz, głęboką czerwoną zupę buraczaną, jest daniem narodowym. Każda rodzina ma przepis, każdy region ma wariację, a dyskutowanie o barszczy to konkurencyjny sport. W 2022 roku UNESCO wpisała "kulturę ukraińskiego gotowania barszczu" na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego wymagającego natychmiastowej ochrony [10]. Co, jeśli się nad tym zastanowić, to dziwne wyróżnienie dla zupy, dopóki nie zrozumiesz, że jedzenie to tożsamość, a tożsamość była zagrożona.

Poza barszczem stół idzie głęboko. Pierniki to nadziewane kluski, zwykle z ziemniakami, serem, wiśnią lub kiszoną kapustą. Salo to wędzony tłuszcz wieprzowy, spożywany w cienkich plaskach na ciemnym chlebie żytnim z plastrem surowego czesnku, co brzmi szorstko, dopóki nie spróbujesz tego zimnym porankiem. Golabki to roladki z kapusty nadziewane ryżem i mięsem. Miód pojawia się wszędzie, ponieważ pszczelarstwo to narodna pasja. Ukraina jest jednym z czołowych producentów miodu w Europie [4].

Ukraina jest największym krajem całkowicie w Europie, o powierzchni 603.628 kilometrów kwadratowych. Rosja jest większa ogółem, ale rozciąga się zarówno na Europę, jak i na Azję. Powierzchnia lądowa Ukrainy jest większa niż Francja, Hiszpania czy Niemcy.

Stolicą Ukrainy jest Kyiv, miasto liczące około trzech milionów ludzi położone nad Dnieprem. Kyiv to jedno z najstarszych miast w Europie Wschodniej i był siedzibą średniowiecznego państwa Rusi Kijowskiej od dziewiątego do trzynastego wieku.

Urzędowym językiem państwowym jest ukraiński, wschodniosłowiański język powiązany z rosyjskim i białoruskim, ale różny od obu. Rosyjski jest szeroko rozumiany jako drugi język, a odsetek obywateli używających ukraińskiego w codziennym życiu znacznie wzrósł od uzyskania niepodległości w 1991 roku.

Ukraina słynie z barszczu, zupy buraczanej uznanej przez UNESCO za niematerialne dziedzictwo kulturowe w 2022 roku. Inne podstawowe potrawy to pierniki (nadziewane kluski), golabki (roladki z kapusty), salo (wędzony tłuszcz wieprzowy) i silna tradycja pszczelarstwa, która czyni Ukrainę jednym z czołowych producentów miodu w Europie.

Ukraina leży na około jednej czwartej światowej czarnej ziemi, głębokie żyzne czarne gleby idealnej dla zbóż. Kraj jest jednym z największych światowych eksporterów pszenicy, kukurydzy i oleju słonecznikowego, dostarczając prawie połowę globalnego rynku oleju słonecznikowego w typowym roku.

1. The World Factbook: Ukraine
2. United Nations Population Division: Ukraine
3. FAO Soils Portal: Chernozems
4. OECD-FAO Agricultural Outlook: Ukraine
5. Encyclopaedia Britannica: Kyivan Rus
6. UNESCO World Heritage: Kyiv: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kyiv-Pechersk Lavra
7. Kyiv Metropoliten: Arsenalna Station
8. UNESCO World Heritage: Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine
9. Encyclopaedia Britannica: Ukrainian language
10. UNESCO Intangible Cultural Heritage: Culture of Ukrainian borscht cooking